Rekabetçi Türler vs. Eş Bağı Kuran Türler

Sapolsky’nin bir önceki derste anlattığı prensiplerden yola çıkarak hayvanların çeşitli özelliklerine bakılıp diğer özellikleri, davranışları anlaşılabilir. Ders başında masaya koyduğu kafataslarına geri döner ve biri büyük biri küçük kafatası üzerinden canlıya dair nelerin anlaşılabileceğini anlatmaya başlar. Aşağıdaki tabloda hocanın anlattığı bu anlaşılabilen özellikler yer almaktadır.

Kafatası	Farklı Olan (büyük erkek, küçük dişi)	Farklı Olmayan
Türü	Rekabetçi Türler	Eş Bağı Kuran Türler
Saldırganlık	Daha çok saldırganlık	Daha az saldırganlık
Üretim başarı oranları arası farklılık	Cinsel üretimin %95’i erkeklerin %5’i tarafından yapıldığı için erkek üretim başarısı çok değişken	Her erkeğin ortalama bir iki çocuğu olur.
Kadınların erkek tercihi	Kadınlar büyük, kaslı erkek arar.	İyi ebeveyn olabilecek bir erkek arar.
Ebeveynlik davranışı	Erkekler ebeveyn davranışı göstermez.	Erkekler ebeveyn davranışları gösterir.
Dimorfizm	Daha çok cinsel dimorfizm	Daha az cinsel dimorfizm
Ömür	Dişi-Erkek ömürleri arasında cinsel dimorfizm var.	Dişi-Erkek ömürleri arasında cinsiyete bağlı farklılaşma yok.
İkiz doğurma	İkiz doğma oranı düşük, doğsa da bakılamayacağı için ölüyor. İkiz istenmiyor.	İkiz doğurma oranı sık, istenen bir şey. Daima ikiz doğuranlar var (iki ebeveyn olduğu için bakım sağlanabiliyor)
Çocukları terk etme	Dişi çocukları bırakamaz (erkek zaten ortadan kaybolmuş durumda, çocukları bıraktığında çocuklara bakacak kimse yok)	Dişiler çocukları bırakıp erkeği aldatabilir (aldattığında çocuklara baba bakacağından genler heba olmaz)
Örnekler	Tavus kuşu, tavuk, babunlar	Güney Amerika maymunları

Peki insanlar bu iki türden hangisine dahil? İnsanlar iki türün de arasında yer alıyor.

Not: Tournament species için rekabetçi pair-bonding için eş bağı kuran türler karşılıklarını kullandım.

Davranışsal Evrim

Sapolsky evrimsel sürecin üç temel taşından bahsetmeye devam eder.

Bireysel seçilim

Kimi davranışlar ve özellikler üretmek, çiftleşmeyle birlikte daha fazla kendi genlerinin kopyasından ortaya çıkarmak için vardır. Bazen bir tavuk bir yumurtanın yumurta üretme yoludur. Bu alanda doğal seçilim kendini kas sistemlerinde vs. gösterir. Cinsel seçilim ise kendini karşı cins tarafından beğenilecek özelliklerin ve davranışların ortaya çıkmasında gösterir.

Akraba Seçilimi

Bireysel seçilimle başardığımız gen kopyası aktarmanın ikinci bir yolu da kendi akrabalarımıza yardım etmek. Ailevi yakınlık arttıkça paylaşılan gen sayısı da artıyor. Ben kendi üretkenliğime zarar verir şekilde akrabamın üretkenliğine yardımcı olacak davranışlarda bulunursam mesela kendi hayatımı feda ederek iki kardeşimi kurtarırsam bu şekilde de genlerimi bir sonraki nesile geçirmiş olurum. Yakınlığın artıp azalmasına bağlı olarak fedakarlıkta bulunma ihtimali de değişir. Evrim akrabalarıyla işbirliği yapan organizmaları seçer. Genlerin aktarımının önemi dolayısıyla hayvanlar akrabalık hususunda oldukça dikkatlidir. Bu alanda doğal seçilim kendini sekiz kuzenin için feda etme örneğinde, cinsel seçilim ise akrabanın evlenip çocuk sahibi olması için enerji harcamanda gösterir.

Karşılıklı Özgecilik

Hayvanlar bir noktada kavga etmeyi kesebilir. Taş-kağıt-makas senaryosu denilen durumda bireyler bir diğerine saldırmak ister ama saldırdıklarında kendileri de zarar göreceklerdir. Münferit bireylerin doğru bir dağılımıyla kimsenin kimseye saldırmadığı bir denge durumuna ulaşılır. Bununla beraber bu durum saldırmamaya dairdir, işbirliğine değil.

Hayvanlar akrabaları olmayan hayvanlarla da işbirliği yaparlar daha elverişli olduğu için. Ana kural alacağından fazlasını ortaya koymamaktır. Bu da bizi karşılıklı yardımlaşmaya götürür. Karşılıklı yardımlaşma davranışları içinde gizli bir diğer motivasyon da aldatma motivasyonudur. Çok önemli sonuçları olabileceği için hayvanlar aldatılmayı hissetme konusunda daha hassastırlar. Oyun teorisi aldatma ve işbirliği içine girmede en uygun stratejinin işbirliği ile başlamak, karşı taraf işbirliği yapınca işbirliği yapmak, karşı taraf aldatınca aldatmak ve karşı taraf aldatmaktan vazgeçip işbirliği yaptığında yine işbirliği yapmak olduğunu söylüyor. Bu strateji münferit çarpışmaları kaybetse de savaşı kazanır. Bununla beraber bu kısasa kısas tekniği sinyal hatalarına karşı savunmasız durumdadır. Aldatmadığı halde aldattı sinyali gider, böyle anlaşılırsa kavga sürekli hale gele gelebilir. Affetmek de aldatılmaya karşı hassas durumdadır.

Karşılıklı özgecilik stratejisinin istisnası olarak bazı davranışlar görülebilir. Fakat gerçek hayatta işin içine giren değişkenler denklemi çok karışık hale getirir. Diğerleri belirli alanda faaliyet gösterirken belirli bir birey hiç çalışmıyor gibi görünebilir, fakat gerçek hayatta çok farklı durumlar aynı anda devrede olduğu için çalışmıyor görünen birey başka bir şekilde bu durumu telafi ediyor olabilir. Gerçek hayatta münferit, soyut bir mahpusun dilemması oyunu yoktur, çeşitli oyunlar yanyana oynanmaktadır.  

Bu alanda doğal seçilim kendini ortak avlanmada vs. gösterir. Cinsel seçilim ise iki yabancının çiftleşmeden önce iyi olduklarından emin olmalarında kendisini gösterir.

Sapolsky ilk derste insan davranışına dair kısa bir girişle birlikte kategorik düşünmenin nasıl hatalara düşürebileceğine örnekler veriyor. Böylece belirli fenomenleri ele alırken nasıl yaklaşılması, nasıl yaklaşılmaması gerektiğine dair bir izlek sunmuş oluyor.

Ders boyunca dikkat edilmesi gereken iki husus: 1) bedeninde olan bitenler beynini önemli biçimde etkileyebilir, 2) beyninde olan bitenler bedeninde olan bitenleri etkiler.

Kategorik düşünmek işlerimizi kolaylaştırır fakat bizi bazı durumlarda hatalı düşünmeye sevk eder. Kategorilere odaklandığımızda farklı kategorilerde olan iki şeyin ne kadar da birbirine yakın olduğunu; aynı kategoride olan iki şeyin birbirinden ne kadar da farklı olduğunu ve büyük resmi kaçırırız.

Sapolsky çeşitli önemli bilim insanlarının kendi alan/fanuslarının içinde kalarak nasıl hatalar yaptıklarına dair örnekler verdikten sonra kendi alan/fanusumuz içinde kalmamamızı öğütler.

Derste üç temel düşünsel meydan okuma ile karşılaşacağımızı söyler:

1) tıpkı diğer hayvanlar gibi olduğumuz, hiçbir farkımızın olmadığı alanlar.

2) tıpkı diğer hayvanlar gibi olduğumuz ama bu benzerlik içinde bambaşka işler yaptığımız durumlar.

3) bizim haricimizde hiçbir hayvanın yapamadığı işler.

Sapolsky dersin kurulumundan bahsederken temel anlamda iki kısım olduğunu, birincisinde çeşitli disiplinlerin açıklamalarını sırayla göreceğimizi, sonrasında da bunları çeşitli davranışsal alanlara uygulayacağımızı söyler.